Gevangenisstraf is een van de strengste vormen van straf binnen het strafrechtsysteem, waarbij een individu wordt opgesloten in een gevangenis of huis van bewaring. Het opsluiten van criminelen gaat terug tot de oudheid, maar het moderne gevangenissysteem begon zich in de 19e eeuw te ontwikkelen. Gevangenisstraf heeft verschillende doelen: vergelding, afschrikking, rehabilitatie en onschadelijkmaking.

De duur van een gevangenisstraf kan sterk variëren, afhankelijk van de ernst van het misdrijf, van enkele dagen voor lichte overtredingen tot levenslange opsluiting voor ernstige misdrijven. In de loop der tijd is er steeds meer discussie ontstaan over de effectiviteit van gevangenisstraf, waarbij sommigen pleiten voor hervormingen en alternatieven zoals herstelrechtprogramma's. Ondanks deze discussies blijft het concept van gevangenisstraf een hoeksteen van de meeste rechtssystemen wereldwijd.