De kapitein is de hoogste baas aan boord van een schip en draagt de volledige verantwoordelijkheid voor het vaartuig en de bemanning. Hij of zij neemt beslissingen over de koers, veiligheid en het naleven van regels op zee. In noodsituaties of bij moeilijke omstandigheden is het leiderschap van de kapitein doorslaggevend.

Kapiteins worden vaak gezien als gezaghebbende en deskundige personen. In boeken en films zijn ze regelmatig hoofdpersonages, zoals kapitein Smith van de Titanic of kapitein Nemo uit "20.000 mijlen onder zee". Het beroep bestaat al eeuwen en is nog steeds onmisbaar, of het nu om een klein schip of een groot cruiseschip gaat.