Een scalpel is een medisch instrument met een extreem scherp mesje, speciaal ontworpen voor het maken van nauwkeurige sneden in weefsels tijdens operaties. Door zijn fijne ontwerp kan een chirurg zeer precies werken, waardoor omliggende weefsels zo min mogelijk worden beschadigd en het herstel van de patiënt wordt bevorderd. Er bestaan zowel wegwerp- als herbruikbare scalpels, zodat artsen het meest geschikte type kunnen kiezen voor elke ingreep.

In de geneeskunde is de scalpel onmisbaar bij operaties van uiteenlopende complexiteit, van eenvoudige procedures tot zeer geavanceerde chirurgische ingrepen. Dankzij de scherpte en precisie kunnen chirurgen delicate handelingen uitvoeren die uiterste zorg vereisen. Buiten de medische wereld wordt de scalpel soms ook gebruikt in wetenschappelijk onderzoek, kunstrestauratie en modelbouw, waar een zeer precieze snede nodig is. Toch blijft de belangrijkste en meest bekende toepassing van de scalpel de chirurgie, waar het instrument bijdraagt aan veilige en effectieve operaties.