Gevangenisstraf is een van de oudste en meest voorkomende vormen van straf waarbij iemand zijn vrijheid verliest voor een bepaalde periode of levenslang. Het idee om mensen op te sluiten als straf bestaat al sinds de oudheid, maar gevangenissen zoals we die nu kennen ontstonden pas later, toen er speciale gebouwen werden gebouwd om veroordeelden te isoleren.

Oorspronkelijk werden gevangenissen niet alleen gebruikt als straf, maar ook om mensen vast te houden tot hun rechtszaak of tot een andere straf werd uitgevoerd, zoals de doodstraf. In de twintigste eeuw veranderde het denken over gevangenisstraf: in veel landen kwam er meer aandacht voor rehabilitatie en minder voor louter opsluiting. Tegenwoordig bieden gevangenissen vaak onderwijs, werk en psychologische hulp om te voorkomen dat ex-gedetineerden opnieuw de fout ingaan.